بێریڤان دۆسكی
خانمە كوردێكی دیبلۆماتكاری وڵاتێكە سەردەمانێك ڕاوی دەنا
مێژووی كاری دیبلۆماتیی كورد زۆر دوور نییە، بەدەگمەن سەركردایەتی و كەسایەتییەكانی لە سەردەمی شۆڕشەكان توانیویانە لە كۆڕ و كۆڕبەند و سەكۆ نێودەوڵەتییەكان نوێنەرایەتیی گەلەكەیان بكەن، بەڵام دوای ڕاپەڕینی ١٩٩١ی خەڵكی كوردستان و پێكهێنانی پەرلەمان و حكوومەتی هەرێمی كوردستان، دواتریش لە كاتی ڕووخانی ڕژێمی بەعس لە ٢٠٠٣ و دروستبوونی عێراقی نوێ و پێكهێنانی حكوومەت و پەرلەمان لە بەغدا، ئەو دەرفەتە بۆ كوردیش ڕەخسا، كە دیبلۆماتكار بنێرێتە دامەزراوە پەیوەندیدارەكان لە وەزارەتی دەرەوە و نوێنەرایەتیی گەلی كوردستان و عێراق بكەن. كاتێكیش بۆ یەکەمجار بەرپرس و کارمەندانی کورد بەشدارییان لە ناوەندەکانی بڕیار لە بەغدا کرد، ژمارەیەكی بەرچاو تاکی کورد وەکوو باڵوێز و دیپلۆمات لە وەزارەتی دەرەوەی عێراق دەستبەکار بوون. یەكێ لەو دیبلۆماتكارانە، خاتوو بێریڤان دۆسكی بوو، كە لە ٢٠٠٧وە وەك دیبلۆماتكارێك لە بەشی جیاجیای وەزارەتی دەرەوەی عێراق کاری کردووە، چ لە فەرمانگە و دامەزراوە سیاسییەکان، یان مافی مرۆڤ لەناو وەزارەت، یاخود لە كونسوڵگەری و باڵوێزخانەكان لەدەرەوەی وڵات… هتد.
ئەو خاتوونە كوردە جگە لە ناوەندی وەزارەت لە بەغدا، له باڵوێزخانەی عێراق لە دیمەشق له ٢٠٠٧- ٢٠١٢ كاری كردووه، دوای ئەوە دوو ساڵ گەڕاوەتەوە ناو وەزارەت لە بەغدا و لە ٢٠١٤- ٢٠١٧ لە باڵوێزخانەی عێراق له مەدرید کاری کردووە. ئەمە ئەزموونێکی زۆر تایبەت بووە بۆ ئەو، لە وڵاتێکی فرە پێكهاتە و فرەنەتەوە.
دوای ئەوە لە باشووری ئەفریقا لە ٢٠١٧- ٢٠١٨ کاری کردووە و لە ماوەیەكی كەمدا ئەزموونێكی گەورەی وەرگرتووە. پاشان گەڕاوەتەوە بەغدا و لە ٢٠٢١ەوە تا ئێستا لە باڵوێزخانەی عێراق لە برۆکسل کار دەکات.
دەرفەت و ئەزموون و جموجۆڵ، بەڵام پڕ ئالنگاری
خاتوو بێریڤان دۆسكی لەوێ لە چوارچێوەی وەزارەتی دەرەوەی عێراقدا ئەزموونی زیاتر و دەوڵەمەند پێكەوە دەنێ، بەڵام ئەو دەرفەتانە ئەگەرچی بۆ كەسایەتیی بێریڤان زۆر بوون و دەرفەتی ئاشنابوون بە کاری دیپلۆماسی، سیاسی و نێونەتەوەییان پێ بەخشیوە، بەڵام ئەو دەرفەتانە بێ ئالنگارییش نەبوون، چونكە ئەو نوێنەرایەتیی عێراقێکی فیدراڵی كردووە بە هەموو پێكهاتەكانییەوە، نوێنەرایەتییكردنی ئەو هەموو پێكهاتانە لەناو ئەو چوارچێوەیەدا و بۆ ئەو هەموو ناسنامانە، کە هەتا چەند ساڵێک پێش ئێستا دەچەوسێنرانەوە، هەرگیز بێ گرفت نابێ.
دەستووری عێراقی نوێ ئەگەرچی دەستوورێکی پێشکەوتووە و ماف و بەرپرسیارێتییەکانی بە باشی دەستنیشان کردووە، بەڵام پرۆسەی دیموکراسی و بەشداریی ڕاستەقینەی هەموو پێکهاتەکان بە یەکسانی و گۆڕینی زهنییەت هیچ کات بێ ئالنگاری نەبووە.
بەڵام بێریڤان وەکوو تاکێکی کورد و وەکوو ژنێکی کورد هەمیشە ناسنامەی خۆی پاراستووە و کاری بۆ کردووە و ئەنجامیشی بەدەست هێناوە، هەروەها دیبلۆماتكارانی كورد کاریان کردووە بۆ پێکەوەژیان و بۆ پێشخستنی ناسنامە و فەرهەنگ و چاندی کوردی، نوێنەرایەتییەکانی هەرێمی كوردستانیان لەدەرەوەی وڵات بە ئەرکی خۆیان زانیوە.
هەرچەندە بارودۆخی نێونەتەوەیی و هەرێمی و ناوخۆیی زۆر گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە، کە كاریگەریی کردووەتە سەر پێگەی کورد لە چوارچێوەی عێراق، لە هەمان كاتدا پێگەی ژن لە کۆمەڵگادا، هەروەها پێکەوەژیان و پیادەكردنی مافی مرۆڤ و مافی پێکهاتەکان پێوەری سەرەکیی پێشکەوتنی کۆمەڵگاکان و بەرەوپێشەوەچوونی دیموکراسین، دونیای پێشکەوتوو و وڵاتە ڕۆژئاواییەکان بەو پێوەرانە سەیری پێشکەوتنی هەر وڵاتێک دەکەن، هەندێ جاریش پەیوەندییەکانی خۆیان لەسەر ئەو بنەمایانە دەبەستن. جێبەجێکردنی ئەو پێوەرانەش لە هەموو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە عێراقیشەوە، هەمیشە ڕووبەڕووی ئالنگاریی دەبنەوە.
لە ڕێكخستنی خۆپیشاندانەوە بۆ پێشمەرگایەتی و دواتر غوربەت
بێریڤان خان سەرەتای هەشتاکان لە قۆناغی ناوەندیی خوێندندا بووە، لەو وەختەدا زوڵم و زۆرداری بەرامبەر کورد لە باشووری کوردستان لەسەر دەستی ڕژێمی بەعس لە لووتكەدا بووە، وەکوو زۆر کچی کورد لەو کاتەدا بەشداریی كردووە لە ئامادەکارییەکانی خۆپیشاندانەکان و کۆبوونەوە لەگەڵ کۆمەڵێ هاوڕێ و باسکردن لەسەر شێوە و ئەنجامدانی چالاکی و خۆپیشاندان و بەرپەرچدانەوەی ستەمکارییەكانی ڕژێمی بەعسی ڕووخاو.
دوای چەند ساڵێک ژیانی هاوسەرگیریی پێک دێنێ، ئەو وەختە دوو برای پێشمەرگە بوون و هەندێکیان لە ئەوروپا بوونە و خۆی و هاوسەرەکەیشی چوونەتە ناو ڕیزی پێشمەرگە لەناو هێزەکانی یەکێتیی نیشتمانیی كوردستان لە ناوچەی دۆڵی جافایەتی.
بەڕای بێریڤان، ئەزموونی پێشمەرگایەتی بە هەموو سەختی و سەروەرییەکانییەوە، لەو سەردەمدا دەوڵەمەندترین ئەزموون بووە بۆ دروستبوونی کەسایەتی و هۆشیاری و تێگەیشتنی مرۆڤ.
ئەزموونی پێشمەرگایەتی و خەباتی شۆڕشگێڕی لەناوەڕاستی هەشتاکاندا ئەزموونێکی سەخت بووە، چونکە سەرەڕای شەڕی دەستەویەخە و بەگژ سوپا و تانك و تۆپدا چوونەوە، هاوكات چەکی قەدەغەکراوی کیمیایی و پاشان پرۆسەی ئەنفالكردن و جینۆسایدی كوردیش دەستی پێكردبوو و تەواوی ناوچە ڕزگارکراوەکانی هەر لە گەرمیانەوە تا بادینان گرتبووەوە، بۆیە هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان ڕووە و سنووری رۆژهەڵاتی كوردستان پاشەكشە دەكەن.
بێریڤان لەناو یەكێتیی ژنان و ڕۆژنامەوانی، بۆ خوێندنی ئەكادیمی لە جنێف
بێریڤان دۆسكی جگە لەوەی وەك ژنە پێشمەرگەیەك، شان بە شانی هاوسەرەكەی لە ناوچە ئازادكراوەكاندا رۆژگاری سەخت بەڕێ دەكات، لەهەمانكاتدا، وەختێك ڕێكخراوی یەکێتیی ژنانی کوردستان دادەمەزرێ، بێریڤان یەكێك دەبێ لە ئەندامانی دامەزرێنەری ئەو ڕێكخراوەیە، هەروەها ڕۆڵ و بەشدارییشی هەبووە لە دەرکردنی هەر سێ ژمارەی گۆڤاری (تەوار) لە شاخ، کە تایبەت بوون بە هەوڵ و تێکۆشانی ژمارەیەک ژنە پێشمەرگە، لەناویشیاندا بێریڤان.
سەرەڕای هەموو نەهامەتییەکان، لە قۆناغی جیاجیادا، بێریڤان خوێندنی زانکۆ و ماجستێر و دکتۆرای لە بواری وەرگێڕان و كارگێڕیی كار تەواو کردووە. بەکالۆریۆسی لە زانکۆی مووسڵ، ماجستێری لە زانکۆی ویستمنستر لە لەندن، دوو دیپلۆمیشی لە بواری كارگێڕی لە گڵاسگۆ لە سکۆتلاند و دکتۆرایشی لە زانکۆی ئەوروپی لە جنێف وەرگرتووە.
لەپاڵ خوێندنیشدا کاری کردووە و خێزانی بەڕێوە بردووە و وەك دایكێك منداڵی بەخێو کردووە و بەشداریی خەباتی سیاسی و ئەدەبی و کۆمەڵایەتییشی كردووە.
ئینجا دەرفەتی بۆ ڕەخساوە لە دەزگا فەرمییەکانی لەندن لە بواری وەرگێڕان و كارگێڕی و مافی مرۆڤ کار بكات، دواتریش کە گەڕاوەتەوە بۆ کوردستان، لە ٢٠٠٧ لە وەزارەتی دەرەوەی عێراق كاری كردووە و تا ئێستاش بەردەوامە، ئەمەش هەمووی بە ئیرادە و كۆڵنەدانی خۆیەوە بووە.
وێستگەی نووسین، شیعر، ئەندامێتیی لە پێن و چالاكیی جۆراوجۆر
خاتوو بێریڤان لەسەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا جاروبار شتی نووسیوە و دەستی شیعریشی هەبووە، لە کۆڕ و گۆڤار و بۆنەی ئەدەبیدا ئامادە بووە، سەرەڕای ژیانی سەختی هاوسەرگیری، لە زۆر بواردا خەباتی کردووە و دەستنووسی شیعریی هەبووە، بەڵام بەهۆی دۆخی ناجێگیری كوردستان و سەردەمی ئەنفالەكان و ئاوارەبوون، بەشی زۆری لێی فەوتاون.
كاتێكیش گەیشتووەتە ئەوروپا، وێڕای كاری ماڵ و بەخێوكردنی منداڵ و بەشداریی لە كۆڕ و كۆبوونەوەی رێكخراوەیی و سیاسی، لە کۆڕ و چالاكییە ئەدەبییەکانیش بەشدار بووە. لە ساڵی ٢٠٠٣وە ئەندامە لە (PEN) پێنی کوردی، کە یەکێکە لە ناوەندەکانی پێنی نێونەتەوەیی، چەند جاریش لە دەستەی بەڕێوەبەری و هەروەها سەرۆکایەتیی (پێنی کوردی)ی کردووە و ئێستاش سەرۆکی شانازیی (پێن)ی کوردە.
ئەو ناوەندە ١٤٦ نەتەوەی خاوەن زمان لەخۆ دەگرێت، کوردیش لەو ناوەندەدا وەکوو هەر نەتەوەیەکی خاوەن زمانی تایبەتی خۆی، لە ساڵی ١٩٨٨ەوە تیایدا ئەندامە و ڕۆڵێکی کاریگەر دەبینێ. بە هەوڵ و تەقەڵای ناوەندی پێنی کورد کومێتەی ژنانی نووسەر لەپاڵ هەر سێ کۆمیتەی دیكە دامەزرا، کۆمیتەکانی دیكە بریتین لە کۆمیتەی ئاشتی، کۆمیتەی مافی زمان و وەرگێڕان و کۆمیتەی پشتگیریی زیندانییانی سیاسی، کە ناوەندی پێنی کورد ئەندامە لە هەر چواریاندا و زۆر کار و خەباتی تیایاندا کردووە.
لە زۆر کۆڕ و کۆنفرانسی نێونەتەوەییدا ڕۆڵیان بینیوە، بۆ نموونە، کامپینی گەورەیان بۆ ئازادکردنی مامۆستای زمانی کوردی لە رۆژهەڵاتی کوردستان (زارا محەمەدی) ڕێک خستووە و لە کۆبوونەوە ئۆنلاینەکانی پێنی نێونەتەوەیی بەشدار بووە. بە هەوڵ و تەقەڵای پێنی کورد، کە بە هەزاران ئەندامی هەیە، نووسەرێکی کورد وەك سەرۆکی ناوەندی پێنی نێونەتەوەیی هەڵبژێردرا ئەویش (بەڕێز بورهان سونمەز) بوو.
بێریڤان دۆسکی ئێستاش وەکوو سەرۆکی شانازیی ناوەندی (پێنی کورد)ە.