فاتح بەختەوەر \ شاعیر
شیعرە دنیێوە تایبەتەنە چاوەختۆن بنیاڎم بیەیش هەن و قوڵایی مێژوویرە باس کریان شیعرە پەیامو وێش بیەن و هەوڵش دان تەمامو ژیوای ئا کۆمەڵگەیە فاڕۆوە دلۍ دێڕەکاشو تۆمارش کەرۆ پەی نەوەکاو دماو وێش، چەمم گێڵنا دلۍ تەمامو شیعرەکام ئانۍ چاپکریێنۍ و ئانێچە هەشتای دەس نویسێنۍ و بە چاپ نەیاوێنۍ حەزم کەرد شیعرێوە دیاری کەروونە کە هیچ کەس چەنەش بۍ بەش نەبۆنەو پەیوەستە بۆ گرکەسیۆ چ پیا چ ژەنی بە واتایێوە تەر چ نێر چ مێڵۍ چونکە کەس نییا ئەڎاش نەبۆنە کەسێ ئەڎاش نەبۆ وێچش نیا و مەبۆ، ئا شیعرێچە بەنامو نیشانو چراوەو یانەی کە ئەڎانە، یانە کە ئەڎاش نەبیە چەنە نەک تەنیا شەوێنە ڕۆی نیمەڕۆیچ هەر تاریکا، چونکە نە وەشەویسی و سۆز و باوەشەی گەرمە سفرەی گەرم و زەردەخەنە و وەشی پێسە پێویسی بیەیش نییا، چراوەو یانەی پاسەت پەنە کەرۆ ڕەنگەکا پێسە وێشا وینی، پاک و پیس بشناسیۆ، یاگۍ وتەی و ئیسراحەت و وێت زانینە، یاگۍ و مەکانەت و تاتە و واڵە و براڵەی زانی فێرو چەنە ویەردەی بی و وەشەویسی زانی، بەرەو پەنجەرەی پێسە وێشا وینی، تەمامو چێوەکا پێسە وێشا بشناسی و یاویشانە ئینە گردش جە چراوەو یانەیۆ فێربی و بەدەسش ماری ئانەیچ ئەڎانە، بە پێچەوانەوە ئەگەر ئەڎا نەبۆ ئا چێوۍ واتێما و چننەها چێوۍ تەرێچ نرخ و ئەرزش و شکڵ و شێوەشا جە دەس مڎاو یاگۍ وێشانە مەمەنا و وەناما فاڕیا.
ئیسەیچ دێڕ بە دێڕ ملمۍ خزمەتو شیعرەو چراوەو یانەی کە مەبەستما ئەڎانە
گــەورەتــریـن کـەس تـەنـیــا ئــــەڎانــــە
ئــومـێـڎ و ژیـوای ڕۆشـنـای چـەمــانـــە
هەتا کاغەزما دەس گنۆنەو تاومۍ بنویسمۍ سەرو گەورەیی ئەڎێ هەشتای بە کەمش زانوونە پۆچی ماچوو گەورەترین کەس تەنیا ئەڎانە یانی هیچ هامشانێش نیا، کریۆ بنیاڎم چن واڵۍ و چن برێ و چن ژەنی و چن لالۆ و مامۆ و چێوی تەرش بۆ بەڵام هەرگیز مەگونجیۆنە و مەکریۆنە دوۍ ئەڎێش بانە، ئەڎا یوەنەو هیچ کاتێ مەبۆ بە دوۍ، چێنە ڕەنگا وانەری وەشەویس واچۆ تاتەیچ یۆن و مەبۆ بە دوۍ، ڕاسا بەڵام من پانەی جوابش مڎەوە پێغەمبەری وەشەویس سڵام و خوایش سەربۆ فەرماوانش ئەڎات ئەڎات ئەڎات، جا ئامان سەرو تاتەی و یەکجار واتەنش تاتەت، واتە ئەڎا ئینا وەڵۍ تاتەینە و یەرەقاتو تاتەینە پەی من و تۆی وانەری.
جا ئەیا هەر جە لای لایەکەشیۆ و جمنای بێشکێوە ئومێڎ و هیوا دروس کەرۆنە پەی کۆرپەکەیش و ڕۆشنای چەماش، ڕۆی نیمەڕۆ زارۆڵە ئەڎاش نەبۆ پێسە نیمە شەوی تاریکی و نە مانگە دیارە بۆ نە شۆڵەو هەسارا.
لابـــەرەو خــەمــا و شـیـفـــاو دەردانـــە
چــراوەو یــانــــەی وەشــــــی دڵانــــــە
زارۆڵە هەرچن تەندروسیش خاس نەبۆنەو نەوەش بۆ ئەگەر ئەڎاش لاوەبۆ فرە فرە خاستەراو ئا نەوەشیشە کەمتەر تاوۆ زەفەرش پەنە بەرۆنە، بەڵام ئەگەر دووربی جە باوشەو ئەڎێش گولانەتەرین دەردو نەوەشی کارش کەرۆنەو ژیوایش تاڵ کەرۆنە بەشێوێوە تەر ئەڎا خەمش لابەرۆنە یان کەمش کەرۆوە شیفێوەش پەی مارۆ مەگەر عیلم و خواینە بۆو بزانۆنە ئا نهێنییە چێشا بەینو ڕۆح و ئا زارۆڵەینەو ئەڎێشەنەو ئا پەیوەندییە توند و تۆڵە چی ئەننە کاریگەرا، بیەی ئەڎۍ یانەنە پاسە کەرۆ بە زارۆڵەی هەمیشە دڵ وەشو گرج و گۆڵ و ڕوو وەش و وریا و زیتەڵ بۆ، بە پێچەوانۆ زارۆڵە ئەڎاش نەبیە جاری چانە هەن کە تەماشەش کەری تەمام بێ تاقەت بینەو وێڎ مەگێری و دڵت پەڕ بۆ پەیش.
پـەی مـێـردی پـەشتی پـەی بـرای قـــەڵا
پـەی زاڕۆڵـەکـاش گــەوهـــەر و تــــەڵا
ئی پەشتۍ پەی مێردی مانای فرۍ ورگێرۆنە گردیما ژنیەنما پەشتەو گر پیێوە گەورەیۆ ژەنێوە گەورۍ هەنە چێنە بەرگنۆنە ئەگەر ژەنی یاردی پیاکەیش نەڎۆنەو پەشتیش نەگێرۆنە ئا پیا هەرگیز پێسە پێویسی گەورە مەبۆنە، خاڵێ تەریچ هەرکاتێ ژەنی پەشتەو پیایش گێرتەش زەحمەتا کەسی تەر تاوۆنە بە ئاسانی دەرەقەتش بێ جە هەر بوارێنە بۆ، ئەگەر بە پێچەوانەیچۆ بۍ پەشتیش نەگێرۆنە بە ئاسانی فرەو کارەکاو ژیانیشەنە سەرکەوتە مەبۆ، ژەنی و واڵۍ و کناچۍ جە هەریەر قۆناغەکەنە قەڵێوە بەرزەو مەحکەمەو برایەکاشەنەو هیچ کەس مەتاوۆ زەفەرش پەنە بەرۆنەو برایەکاش بەسەربەرزی مازۆوە بەڵام ئەگەر ئاماو پاسەش نەکەرد ئاقەڵێ فرە بەئاسان گیریۆنەو گنۆ دەسو نەیارەکاش ئاوەختە برێش هەرچن فرۍ با بیەی و نەبیەیشا پێسەنە یۆی. پەی زارۆڵەیچ گەوهەر و قەڵا گەوهەر بەئاسانی دەس مەگنۆنەو ئەننە گران بەهان زەحمەتا ئەسایش، ئینەیچ ئاماژێوە بە ئەرزش و ئەڎێن کە ئەننە گران بەهانەو ئەزشش فرەن پەی زارۆڵەکاش هامشانش نیا.
یــــانــــە بــۍ ئــــەڎا، کــــاولا وڕیــــان
شـادی بـار کـەرۆ چـونـکـە دڵ مـەڕیـان
یانێوە هەرچی پێویستی ژیانین چەنەش بۆ ژورەکێش گردشا چێوی گران بەها بۆ کام واردە وەشا چەنەش بۆ کام چێوە جوان و مەکینا دلێشەنە بۆ ئەگەر ئەڎاش نەبۆ چەنە یانێوە کاولا و وڕیان و چەنی کەلاوێوە جیاوازیش نیا، چی، چونکە چا یانەنە دڵ مەڕیان دڵیچ کە مەڕیا وەشی بار کەرۆنە و خەم و خەفەت یاگێش گێرۆوە.
گــۆرە بــی گـولانــە سـەخـتـا زامـەکەش
ویــرت مــەشــۆوە بــۆ و بــەرامـەکــەش
ئەڎا هەر ئەڎانە ئا کەسە گەورەبۆ یا گولانە جارا من ئەجێم کەسی گەورە پێسە گولانەی گۆش مەڎۆ پەنە ئەگەر ئەڎاش نەبۆنە و مرۆنە، بەڵام من هەڵەبێنۍ ئیسە یاوانا ئا هەقیقەتیە کە گولانە بی خاسا تا گەورە بی کە ئەڎات مرۆ چونکە ڕەنگا فرە گۆش نەدەی پەنە و فرە ویرۍ نەکەریۆ پێسە گەورەکەی یان فرەو جاری گەورەکۍ بە چێو ئەسای و بەهانە بڕیای کەمێ بارت سووک کەرا بەڵام پەی گەورەکەی ئانە مەحاڵا من ئیسە تەمەنم زیاتەر جە پەنجا ساڵان ئیسەیچ ویر جە بوە و سمڵ و مێخەک و ئەڎێم کەروە بێ تاقەت بوو یان فرە و جاری ژەنێوە هامشێوە و ئاڎی وینو ملووە ئا وەخت و حاڵەتە کە زارۆڵەکە و باوشە و ئەڎێم بیەنا و هیچ وەختێ هەست مەکەروو ئینانا چی تەمەنەنە و ئا ڕوا سەرشیەن چینەیۆ ئا ڕاستیە کە ویر کەردەیۆ جە ئەڎێو گێڵایۆ پەی سەردەمو زارۆڵەی تەمەن و کات و یاگ مەشناسۆنە و هەر پێسە جارانین لە کەسە بە وەفاکاوە.
هـیــچ کـەســێ بــوەو ئــەڎالـــۍ مـــەیـــۆ
تــەنـیـا یـەکـجــارا، نـەبـیـێـنـە و مــەبــــۆ
وەڵتەریچ باسما کەرد کە ئەڎا دروسکراوێ خواین هەرگیز مەبۆوە و وێنەش نیا هەچن ژیوای گردیمانە دیەنما و ڕوەش دێنە دڎۍ (بابەژەنی) چانۍ بیێنە کە هەوڵشدان و کەردەنش کارێ پێسە ئەڎێ مامەڵە کەرۆ پێ زارۆڵا و مێردەکەیش خاسە بیێنە، بەڵام یەکەم هەر پەنەش واچیان دڎۍ، دووەم چیوی چینە فرە فرە کەما و دەگمەنا، یەرەم گرد و سەر و زەمینی مەتاوۆنە کەرۆ بە ئەڎا چونکە ئەڎا دووەمش نیەنە و نەبیێنە و مەبۆنە.
نــە مــانــیــای زانــــۆ نــە دڵـــگـــرانــی
هــەتــا نـەمـرۆنـە قـەڎرش مـــەزانـــــــی
تەماشە کەرە هەرچی کەسا سەرو زەمینیۆ هەر هەرمانێوە کەرۆ ڕوێ جە ڕوا مانیۆنە و بۆڵە بۆڵ کەرۆنە بێزاری وێش بەر وزۆنە، بەڵام ئەڎا ڕۆ بە ڕۆ ئەرکش قورس بۆنە و ساڵ بە ساڵ زیاتەر دڵسۆزانە هەرمانە و خزمەتش بە جا مارۆنە و هەرگیز بێزارە مەبۆ مانیای مەزانۆ پەی خزماتو زارۆڵەکاش وپارچەکاو یەهەریش هەرچننە زارۆڵە نالەبار و هاروهاج بۆ ئەڎا هەر ئا دەقەنە و مەگێرۆش دڵ، میمۆرینە ورش مەگێرۆ هەرگیز بێتاقەتە مەبۆ جە زارۆڵەکاش چەنی ئانەیچە بە ئەوپەڕ و داخێوە فرەو کوڕ و کناچەی جە ژیوای ئەڎێشانە پێسە پێویسی قەڎر و ڕێز و حورمەت و ئەڎاێشا مەزانا تا نەمرۆنە بە تایبەت ئا ئەڎێ کە پیری و نەوەشیش هەن، بەڵام کاتێ کە جە دەسشا دا ئا وەختە ویرکەردیۆ و پەشیمانی هیچ سوودێش نیا و تازە کار جە کاری ترازیان، پۆچی ماچو مشۆ هەمیشە خزمەتو ئەڎێنە بێمێ چونکە دەسەنە بەرمشۆ و جیاما مازۆنە دمای پەشیمانی و پەنجەگەستەی سوودش نیا.
هــەر پـێـسـە مـۆمـۍ عـەمـرش تاونــۆوە
بـە ســەڎ ئـــاوازۍ تـــا تـــۆ لاونــــــۆوە
بە چەمۍ بڎیە و زەریف ویرۍ کەرۆ مۆمی سات بە سات باڵا و قەوارەش کەم بۆوە هەتاوەکو ڕۆشنایی بەخشۆ بە دەوروبەریش، ئەڎێچ بە هەمان شێوە چرکە بە چرکە عەمرش ملۆنە و جە دما ساتەکا و ژیانیشو مەردەی نزیکە بۆوە. هەر جە ئەڎا بیەیۆ هەتا ئاکاتە ملی یانەو وێت ئەڎا لاونۆتۆو نامۍ وەشێت پۆوە منیۆ، جارێ کەرۆت بە سان و ڕوێ ڕۆسەمی زاڵ هەر پاسە فۆلکلۆر و هەورامانینە ئامان ئەڎا زارۆڵەکەش ورپڕنۆنە و ماچۆ
ئش کەرۆ باڵا باڵا نە گجیش هەن نە پاڵا
کوڕو من گەورە بیەن ئەجۆ ڕۆسەمی زاڵا
ئی زارۆڵە لا ئەڎێشۆ گەورەترین خەڵات و خواین و لاشۆ فرە شیرینا کام نامۍ وەشەنە منیۆش وەنەو مەفاڕۆشۆ بە گردو دنیێ.
هــەزار کــەس چــڕی هیچکام تـام مــەڎا
ئـەنـنـەو یەکجـاری وێــڎ واچـــی ئـــــەڎا
نامۍ ئەڎۍ ئەننە وەشەنە هیچ تامێوە تەر مەتاوۆ یاگێش گێرۆوە، تەماشە کەرە فرەو زارۆڵەی بە ئەڎا زوانش وەربۆنەو فێرو قسە کەردەی بۆ ئینە نەک هەر پەی زارۆڵەی وەشا پەی ئەڎێچ هەمان چێوا ، ژەنێوە ئەمریکییە چوار پەنج بڕوانامەو دکتۆرایش ئاردۍ بێنۍ پرسیارەشا کەردە وەنە وەشترین چێو چێشا لاتۆوە واتش زارۆڵێوە چڕۆم وەنە ئەڎا ئانە لا منۆ وەشترین چێوو گەورەترین بڕوانامەن.
یـــەرۍ جــار ئــەڎا، جــا جــارێ تـاتـەن
چێرو پایش بەهەشت فەرموودە و واتـەن
سەرەتاو باسەکەینە باسم کەرد جە ڕوانگەو دینیۆ یەرۍ جار ئەڎانە جا جارێ تاتەن و فەرموودێوە تەریچەنە پێغەمبەری فەرماوان بەهەشت ئینا چێو قاچاو ئەڎاکانە، ئینە گرنگی و گەورەیی و میهرەبانی و دڵسۆزی و نەمانیایی و بەردەوامی و خاسە و ئەڎێنە، هیوادارەنا ئانە ئەڎاش مەنێنە تاوۆنە ڕێزش گێرۆنەو خزمەتش کەرۆنە، ئانەیچ ئەڎاش نەمەنێنە جە خاسە و هەرمانە خاسا بۍ بەشەش نەکەرۆنەو کارێ نەکەرۆرە ڕۆحش ئازارە بڎۆنە، سەربەرزی و سەرفرازی پەی ئا ئەڎایە ئنۍ ژیواینە و درود و ڕەحم و بەزەیی خوایچ پەی ئانیشا وەفاتشا کەردەن.
